By Mzukona Mantshontsho
Angikhumbuli nangalelilodvwa lilanga ngifundziswa ngekubaluleka kwekonga, kubeka imali ngibekele lilanga lakusasa lengingalati litangiphatselani, nekutsi litaba njani, ngitabe ngililungele, ekhaya, esikolweni, enyuvesi, nasemphilweni yami yonkhe kuze kube namhlanje
Kubalulekile kutsi umtali afundzise bantfwana bakhe ngekonga imali kulungiselela emalanga letako langatiwa kutsi asiphatseleni nekutsi atasikhandza siwalungele yini ngasetimalini letiye tidzingeke.
Kufundzisa umntfwana ngekonga asesemncane kuyasita futsi kutamenta abe lilunga lemndeni lelitimele empilweni, emndenini, nasesiveni sonkhe.
Nangona kulukhuni kufundzisa umntfwana lone minyaka lesiphohlongo kubeka imali abekele likusasa, langalati, nalangaliboni, nale angalivisisi, lusito uyaludzingeka, ngemidlalo letsine ngetibalo, nangekonga, kutamenta aye ngakhona ekukwatini konga imali nekuticabangela empilweni lelukhuni, nalengatsembakali, ngoba iyajika jika injalo, njengetjwala esiswini.
Asitimisele ngekufundzisa bantfwana betfu basesebancane, basebasha, netingcondvo tabo tiselula kutsi tibambe ngekonga, nekulungiselela lingemuso.
Lolwati lolu lutamenta umntfwana akhone kutikhipha etimeni tenhlupheko, nekuticabangela, acabangele lingemuso, nekundlondlobala emphilweni lesikuyo kulamalanga.
Kukhuluma ngemali emindenini, etikolweni, emasontfweni, nakuto tonkhe tindzawo kulukhunyanana, kubalulekile sikhulumile ngayo, ngoba iyadzingeka lenkhulumo nekufundzisana ngemali emphilweni lesiyiphilako namhlanje.
Batali nabotishela siyadzinga bangene kuletinkhulumo ngoba tibalulekile ekwakheni sive lesitakwati kutinakekela kulemphilo lelikhuni kangaka kulamalanga mawungenalo lwati, noma ungafundzisekanga ngayo.
Lolwati lolu lufuneka lukhulunywe emakhaya singesabi, kwentele kutsi kube yinjwayelo, kungabi yindzaba lengakhulunywa, kute kube nenkinga ekhaya, emsebentini, nasesiveni sonkhe, bese sonkhe sitfwala tandla enhloko.
Kwati ngekonga ungumuntfu kubalulekile emphilweni yakho nanome sowungusomabhizinisi, nakuyo yonkhe imphilo yakho uselapha emhlabeni.
Kusukela mawuhola, kutsi kongiwa njani, kusebentiswa njani imali, kubhadala tikweneti takho, kwebiwa kwemali lesekudlangile kulamalanga, masati kancono sitawenta kancono, sitawuphila kancono, nebantfwana betfu batasibonga ngaloko.
Ngelishwa lelikhulu, kungati ngekonga kubonakala umuntfu sekasenkingeni. Bantfu emhlabeni, tinhlangano letiningi, bolumende labaningi bangene elugibeni naselubishini ngenca yekungafundziseki kahle ngekonga, nangekuphatsa imali yakho, yenhlangano, yelive ngendlela letakubeka bonkhe endzaweni lencono ngakusasa.
Kutawubaluleka kutsi sikhulume nebantfwana besikolwa mayelana nekonga kuwo onkhe lamagumbi lamane aseSwatini.
Kufanele sikhulume nabotishela labacitsa sikhatsi lesiningi nebantfwana besikolo, nekutsi bona bayibona kanjani lendzaba yekonga, bayonga yini bona, mabangongi, kwentiwa yini loko, singalungisa kuphi, kute sibe ncono, sente kancono.
Kufanele sikhulume nebatali kuva kutsi bona bayibona kanjani lendzaba yekonga nekutsi yimiphi imizamo labayentako kufundzisa bantfwana babo, mabangabafundzisi, kwentiwa yini loko?
Nguloyo naloyo lesitawukhuluma naye, utakusho kutsi yini tingcinamba letikhona netimo tebantfu letihlukene emphilweni, nasemhlabeni lesiphila kuwo, naloko sitakubhala phansi, ngelitsemba lekutsi tisombululo titfolakale kulabati kancono.
Kufanele sikhulume namabhange kutsi wona enta tiphi taba kufundzisa emakhasimende awo, nelive lonkhe jikelele.
Kufanele sikhulume netanti temali, ngekonga, nekutsi sicalaphi kuya phambili, nekutsi uyicala kanjani lenkhulumo ekhaya kakho nasetikolweni, nasemanyuvesi, emabandleni, naseveni lonkhe.
Kufanele sikhulume naHulumende ngemigwaco siseko lekhona eveni mayelana nekonga, nekubeka imali, ubekela lingemuso, lesingalati kutsi litasitfola sime kanjani, sililungele, sititsembile?
Endleleni yetfu asitukwati kuphendvula yonkhe imibuto bantfu labangana nayo, kodvwa sitabe sizamile kuvetela live ngekubaleka kwekonga, kutaba ncono kunekutsi singakwenti loko.
Umuntfu unelilungelo lekutsi atsatse langakusebentisa, kusimo lakuso, akusebentise, atitfutfukise aye phambili nemndeni wakhe, netitukulwane letingaphambili, lesingakatati, lesifuna tente kancono kunatsi.



